Satranç 365

2025 FIDE Dünya Kupası büyük heyecanlara ve daha da büyük gaflara sahne oldu. Hindistan’ın Goa eyaletinde düzenlenen turnuvanın teknik detaylarıyla ilk üç tur arasındaki habere buradan, dördüncü tur ile finale kadar olan kısmın haberine buradan ulaşabilirsiniz. Turnuvanın son etabı yani final ile üçüncülük karşılaşması daha önce de bahsetmiş olduğumuz ve turnuvada oynayan herkesin ilk hedefi olan 2026 Adaylar Turnuvası’na katılım hakkından ötürü ilginç bir hal aldı. Finalistlerin Adaylar Turnuvası’na katılım hakkını zaten kazanmış olmaları üçüncülük maçının ise sadece kazananının bu hakkı elde edeceğinden ötürü üçüncülük maçının final maçından daha önemli olduğunu söylememizi mümkün kılıyor. Baran Demir’in sizler için bu heyecanın kritik anlarını analiz ettiği kısma geçmeden önce turnuvaya genel bir bakış ve dünya satrancı için ne anlamlar çıkartabileceğimize bakalım.

31 Ekim’den 26 Kasım’a kadar turnuvaya devam eden dört satranççının buraya gelmesi hiç kolay veya basit olmadı. En yaşlıdan en gence doğru satranççıların oynadıkları maçalara göz atalım. 13 yaşında GM olarak (2013 yılında) o zaman dünyanın en genç dördüncü GM’si olan ve dünyanın 7 numarasına kadar yükselmeyi başaran GM Wei Yi 1999 doğumlu ve 26 yaşında biri olarak son etaba kalan en yaşlı (!) oyuncuydu. Her ne kadar çok uzun süredir elit seviyede mücadele verse de kendisini Carlsen’lerin (d. 1990) olduğu Y kuşağından ziyade Z kuşağının bir parçası olarak görmeliyiz. Turnuvaya ikinci turdan katılan Çinli yeteneğin ilk rakibi Polonyalı Kacper Piorun’du (2557). Bu maçı 2 – 0 geçen Wei Yi daha sonra Macar Benjamin Gledura’yı (2643) ve İranlı Parham Maghsoodloo’yu (2697) eşitlik bozma maçlarında geçmeyi başardı. Özellikle İranlı oyuncuyla oynadığı oyun kıran kırana bir mücadeleye sahne oldu. Beşinci turda Amerikalı GM Samuel Sevian’ı (2698) klasik kısımda çeyrek finalde eşleştiği turnuvanın seribaşı olan yerel kahraman GM Arjun Erigaisi’yi (2773) ise rapid eşitlik bozma maçında elemeyi başardı. Yarı finaldeyse GM Esipenko’ya karşı baskı altında olduğu her oyunda iyi savunma yaparak kaybetmeyip FM Selim Çıtak’ın Gaflar serisine doğrudan girecek tarihi bir gafla Rus rakibini eleyerek finale çıktı. Finaldeyse Özbek GM Sindarov’a rapid eşitlik bozma oyunlarında kaybeden GM Wei Yi ikinci oldu. Böylelikle GM Wei Yi turnuvada klasik oyunlar ve eşitlik bozma oyunları dahil toplamda 28 adet oyun oynamış oldu.

Ocak 2002 doğumlu olan Özbek GM Nodirbek Yakubboev de ikinci turda Alman Niclas Huschenbeth’i (2587) klasik porsiyonda 1,5 – 0,5 geçerken üçüncü turda eşleştiği Çek GM Thai Nguyen’i (2664) 3 – 1’lik sonuçla rapid maçta elemeyi başardı. Dördünce turdan yarı finale kadar sırasıyla karşılaştığı Hint GM V. Pranav’ı (2641), Ermeni GM Gabriel Sargissian’ı (2624), Alman GM Alexander Donchenko’yu (2641) klasik tempoda oynanan maçta elemeyi başardı. Bu üstün başarısı Özbek satranççıyı yarıfinalde vatandaşı ve yakından tanıdığı arkadaşıyla oynadığı oyuna çıkarken rakiplerine göre daha fazla dinlenme imkanı sağladı. Yarıfinalin klasik kısmında hızlı iki berabereyle ayrılmış olmasını da hesaba katarsan belki de iki üç tur önce elenmiş birinden bile daha az yorgun olduğu iddia edilebilir. Fakat bu dinlenme çok yardımcı olmamış olsa gerek ki GM Yakubboev önce yarı final maçını GM Sindarov’a kaybetti daha sonrasında karşılaştığı ve yaptığı gafın hala etkisinde olması muhtemeln GM Esipenko’ya iki klasik oyunda da kaybederek Adaylar Turnuvası biletini kaçırdı. Böylelikle toplamda 18 oyun oynayan Özbek satranççı sadece iki kere eşitlik bozma maçına çıktı! Bir oyuncunun üçüncülük maçına çıkabilmesi gereken minimum oyun sayısından sadece 4 fazla oyun oynamış oldu.

Mart 2002 doğumlu Rus GM Andrey Esipenko ikinci turda 2023 Dünya Kupası’nda dördüncü olarak Adaylar Turnuvası’na katılma hakkı kazanmış olan Azerbaycanlı GM Nijat Abasov’u (2587) 2 – 0 ile eledi. Üçüncü turda İranlı Idani Pouya’yı (2601) eşitlik bozmalar neticesinde 3,5 – 2,5 skorla yendi. Dördüncü turda turnuvanın kuvvetli isimlerinden Alman GM Vincent Keymer’i (2755) yine eşitlik bozma maçında 4 – 2 yenerek bir üst tura çıktı. Beşinci turda vatandaşı GM Aleksey Grebnev’i (2611) yine 2,5 – 1,5’luk skorla rapid oyunlarda geçmeyi başardı. Çeyrek finallerde Amerikalı GM Sam Shankland’ı (2654) 4 – 2 yendi. Yarı finalde ise Çinli GM Wei Yi’ye yılın gafıyla bir anda kaybeden GM Esipenko üçüncülük maçında GM Yakubboev’i 2 – 0’la geçerek 2026 Adaylar Turnuvası’na son bilete ismini yazdırmış olarak kendisini podyuma taşımayı bildi. Tüm turnuva boyunca 30 oyun oynayan GM Esipenko neredeyse GM Yakubboev’in iki katı oyun oynamış oldu.

2005 doğumlu Özbek GM Javokhir Sindarov da diğer yarıfinalistler gibi turnuvaya ikinci turdan dahil oldu. 16. seribaşı olarak turnuvada iddia sahibi olsa da çok az kişinin şampiyon adayı olduğunu düşünmek yanlış olmasa gerektir. İlk turda Karadağlı Nikita Petrov’u (2576) 1,5 – 0,5 ile ve üçüncü turda hızla yükselen Yunan GM Nikolas Theodorou’yu (2652) 0,5 – 1,5 klasik maçta yenmeyi başardı. Dördüncü turda Çinli GM Yu Yangyi’yi (2720) eşitlik bozma maçında 2,5 – 1,5’luk ve beşinci turda Ediz’i ve Gukesh’i elemeyi başaran Alman GM Frederik Svane’yi (2638) 1,5 – 0,5’lık skorla geçmeyi başardı. Çeyrek finalde, o tura kadar çok iyi bir turnuva çıkaran Meksikalı GM Jose Eduardo Martinez Alcantara’yı (2644) uzun bir eşitlik bozma maçı neticesinde 3,5 – 2,5 eledi. Yarı finalde ve finalde sırasıyla vatandaşı GM Yakubboev’i ve finalde Çinli GM Wei Yi’yi rapid maçlarda 2,5 – 1,5 yenen 19 yaşındaki Javokhir bu zorlu turnuvayı toplamda 24 oyun oynayarak kazandı!

Bu sonuçlarla birlikte GM Javokhir Sindarov Dünya Kupası’nı kazanan en genç oyuncu olmayı başardı ve birincilik ödülü olan 120.000 Amerikan Dolarlık çeki de evine götürdü. Ülkesinde bir kahraman olarak karşılanan 19 yaşındaki yıldız ayrıca hükümetinden 10.000 Amerikan doları ve 3 daireli bir apartmanın yanında Özbekistan Yılın Sporcusu madalyasını kazandı!

İkinci olan GM Wei Yi 85.000, üçüncü olan GM Andrey Esipenko 60.000 Amerikan doları alırlarken dördüncü olarak eve dönen GM Nodirbek Yakubboev ise 50.000 Amerikan dolarının sahibi oldu.

 

Böylelikle 2026 Adaylar Turnuvası’na katılacak üç kişi daha belirlenmiş oldu: Özbek GM Javokhir Sindarov, Çinli GM Wei Yi ve Rus GM Andrey Esipenko. Katılması kesinleşmiş diğer adaylar ise şöyle: 2024 FIDE Döngüsü’nden katılan Amerikalı 1992 doğumlu GM Fabiano Caruana, 2025 FIDE Grand Prix Turnuvası’nda ilk iki olan Hollandalı 1994 doğumlu GM Anish Giri ve Alman 1997 doğumlu GM Matthias Blübaum. 8 kişilik Adaylar Turnuvası’na katılacak son iki kişi resmileşmemiş olsa da kesin gözüyle bakılmaktadır. Bunlar, 2025 FIDE Döngüsü’nden katılması beklenen 2005 doğumlu Hindistanlı GM Praggnanandhaa ile rating ortalamasından katılma hakkı kazanması beklenen dünya iki numarası Amerikalı 1987 doğumlu GM Hikaru Nakamura. Eğer Adaylar Turnuvası katılımcıları bu şekilde kesinleşirse 1997 ve öncesi doğumluları Y kuşağı ve 1998 ve sonrası doğumluları da Z kuşağı olarak kabul edersek eşit sayıda (dörder adet) Y ve Z kuşağı temsilcisi olduğunu görürüz. Y kuşağının tüm temsilcileri Asya dışından (Avrupa ve Amerika) olurken Z kuşağının tüm temsilcileri Asya kıtası temsilcileridir. Halihazırda Hindistanlı GM Gukesh’in sahibi olduğu Dünya Satranç Şampiyonu unvanı için bu adaylar turnuvası önemli bir kırılım olabilir. Z kuşağının yükselişi ve Dünya Satrancının Asya kıtasına kayması yönündeki eğilim bu Adaylar Turnuvasındaki sonuca bağlı olarak iyice pekişebilir.

Baran Demir sizler için final ve üçüncülük maçlarının kritik anlarını analiz etti:

ADAYLARA GİDECEK SON İSİM BELLİ OLDU: GM ANDREY ESİPENKO

GM Andrey Esipenko (2681) vs GM Nodirbek Yakubboev (2689) – 1.Klasik Oyun

1.e4 c5 2.Af3 Ac6 3.d4 cxd4 4.Axd4 Af6 5.Ac3 e6 6.Axc6 bxc6 7.e5 Ad5 8.Ae4 (D)

 N. Yakubboev, Sicilya Savunması’nın Dört At varyantını tercih etti. Adaylar için son şansın olduğu böylesine önemli bir karşılaşmada, Siyah taşlarla oyunu bu kadar keskinleştirmek bana oldukça ilginç geldi.

Oyundaki ilk kritik hata 8…Fb7 9.Fd3 Vc7 10.f4 Ab4 11.Fe2 c5 12.Ff3 Fd5?! (D) hamlesiyle birlikte N. Yakubboev’den geldi.

Yaklaşık 13 dakikalık düşünmenin ardından bu şüpheli hamleyi tercih eden N. Yakubboev’in, ya hazırlık varyantını karıştırdığı ya da bu konumda teorik bilgisinin tükendiği anlaşılıyor. Doğru hamle ise 12…c4 idi. Bununla ilgili oynanmış tek oyunu incelemek için tıklayınız.

Oyunun kopma noktası ise N. Yakubboev’in, 23 saniye kala oynadığı 32…h5?! (D) hamlesinden sonra oluştu.

Her ne kadar savunması zor bir oyun sonuna geçiş olsa da 32…Axc1+ (D) çok daha dirençliydi.

33.Şxc1 cxb3 34.axb3 Kd3 35.Kf2+ Şe7 36.Kf3 Kd5 (D) varyantında Beyaz daha iyi durumdadır. Ancak Siyah’ın konumu tamamen kayıp değildir ve savaşmak adına tek pratik şans bu varyantta yatıyordu. N. Yakubboev ise bu varyantı görememesi ve ağır zeitnotta olmasından dolayı 33.Fd2 Ka5 34.Fe3 a6?! 35.bxc4 Ke5 36.Fd4 Kg5 37.Şc2 Kxg3 38.Fe3 (D)  hamlelerinden sonra oyunu terk etti.

GM Nodirbek Yakubboev (2689)  vs GM Andrey Esipenko (2681) – 2.Klasik Oyun

1.Af3 d5 2.g3 Af6 3.Fg2 e6 4.0-0 Fe7 5.c4 0-0 6.d3 c5 7.Ae5 a6 8.Vb3?! (D)

N. Yakubboev, rakibinin az oynanan varyantına karşı doğru tepkiyi veremedi. Daha iyisi yazışmalı satranç karşılaşmasında 1 kere denenmiş olan 8.cxd5 hamlesiydi. O karşılaşmayı incelemek için tıklayınız.

8…Fd6 9.f4 Vc7 10.cxd5 exd5 11.Fxd5? (D)

N. Yakubboev, kazanmak zorunda olduğundan böyle bir varyantı denemiş olabilir ancak bu deneme tüm kontrolün A. Esipenko’ya geçmesine neden oldu. Daha iyisi 11.Ac3 ile gelişmeye devam etmekti.

11…Axd5 12.Vxd5 b5! (D)

Stratejik açıdan tahtadaki en kuvvetli taş rakipte olmayan fildir ve A. Esipenko, c8 filini a8-h1 çaprazına yerleştirerek, tüm beyaz karelerin hâkimi olmak istiyor. Tabii ki de 13.Vxa8? Fb7 hamlesinden sonra vezir düşeceğinden dolayı a8 kalesi alınamaz.

Piyon önde olmasına rağmen taşlarının pasifliği ve şahının zayıflığı nedeniyle zor bir konumda kalan N. Yakubboev, 21.Kab1?! (D) hamlesinden sonra tamamen kayıp duruma düştü.

Analiz motorları ise Beyaz’ın kaçınılmaz sonunu biraz daha geciktirmek adına 21.Ag5 g6 22.Vg4 Fc5 23.Ve2 Axe5! 24.fxe5 Vxe5 (D) varyantını öneriyordu.

A. Esipenko, bitirici darbeyi 21…Fc5 22.Fxc5 Vxc5+ 23.Şh2 Ve3 24.g4 Ac1 (D) hamlesi ile birlikte indirmiş oldu.

N. Yakubboev, oyunu biraz daha uzatacak 25.Vc2 Ae2 26.Şh3 Vxf4 27.Ae4 Fxe4 28.Vxe2 Kd3 varyantı yerine 25.Kbxc1?? Kxd2+ 26.Şg3 Ve2 (D) varyantını oynayınca terk etmek zorunda kaldı ve adaylar şansını kaybetmiş oldu.

EN GENÇ ŞAMPİYON: GM JAVOKHIR SINDAROV

Klasik oyunlarda Yi Wei ve Javokhir Sindarov oldukça sağlam oynadılar ve herhangi bir şekilde kazanan çıkmadı. Hatta 2. klasik oyunda taraflar süre attırarak oyunu bitirdiler. Klasik oyunları merak eden okuyucularımız için oyun linklerini paylaşıyorum.

1. Klasik Oyun: https://lichess.org/broadcast/fide-world-cup-2025--finals/game-1/ccpVN6xj/dgA9lGPW

2. Klasik Oyun: https://lichess.org/broadcast/fide-world-cup-2025--finals/game-2/Xgs55nHa/amK5LuvC

GM Javokhir Sindarov (2721) vs GM Yi Wei (2752) – Eşitlik Bozma – 1. Oyun

19…Kxc5 20.dxc5 hamlelerinden sonra iki tarafta kendileri için güvenli bir oyun sonu konumuna geçti. Siyah, tabii ki de 19…Ka1 ile konumu zorlayama çalışabilirdi; ancak Beyaz’a herhangi bir sorun yaratamazdı. Çünkü 20.g3ΔFg2 (D) fikrinden sonra Beyaz, tüm sorunlarını çözmüş olurdu.

20.dxc5 Fe6 21.Fd3 Fd5 22.f3 Kc8 23.b4 a5 24.bxa5 Kxc5 25.Kc1 Kxc1 26.Şxc1 (D)

Son kalelerin değişmesiyle oluşan fil finali, Y. Wei gibi bir sporcunun rahatlıkla savunabileceği bir konumdu; ancak birkaç hamle sonra işler beklenmedik şekilde karıştı.

26…Şf8 27.Şd2 Şe7 28.Şc3 Şd6 29.Şd4 f6 30.h4 (D)

Y. Wei, filini boşa koymayacağı herhangi bir kareye gitmesi oyunu rahatlıkla berabere yapmasına yeterli olacaktı. Ancak Çinli ustadan beklenmedik bir hata geldi: 30…g5?? (D)

Oyunu yorumlayan üst düzey ustalar ve oyunu izleyen binlerce satranç sever bu hatayı gördüklerinde gözlerine inanamadılar. Ancak ne derler bilirsiniz: “Satranç, hatalar oyunudur.” ve J. Sindarov, son 2 dakikaya girerken 31.h5?? (D) hamlesini oynayarak tüm fırsatı kaçırmış oldu.

Sizlere kazanan fikri göstermeden önce bu hamleden sonra oyunun neden berabere olduğunu göstermem gerekiyor.

31…Ff7 32.g4 (D)

h5 piyonunun hedef kalmaması için J. Sindarov, yapıyı sabitledi. Beraberliğin esas nedeni, bu oluşan konumdur.

32…Fe6 33.Fe4 Şc7 34.Şc5 Fd7 35.Şd5 Fc8 36.Fd3 Fd7 37.Fe2 Fc8 38.Fb5 Fd7 39.Fxd7 Şxd7 (D)

Siyah, opozisyona sahip olduğundan dolayı birkaç hamle sonra oyunu berabere yapmayı başardı. Peki, kazanç konuma geri dönecek olursak, 30…g5 hamlesine karşı Beyaz’ın kazanan tek hamlesi hangisiydi? Cevap,31.Fe4! (D) idi.

Size örnek bir varyantla bu hamlenin ne kadar güzel ve derin bir fikre sahip olduğunu göstermek istiyorum. 31...Fxe4 32.Şxe4 Şe6 33.h5 Şe7 34.Şf5 Şf7 35.g4 (D) varyantından sonra bu sefer Beyaz, opozisyona sahip olurdu ve oyunu kazanırdı.

GM Yi Wei (2752)  vs GM Javokhir Sindarov (2721) – Eşitlik Bozma – 2. Oyun

2. oyunda, bilgisayar analizleri konumu dengeli gösterse de, ortaya çıkan ağır taş oyun sonu oldukça karmaşıktı ve her iki taraf için kritik kararlar gerektiriyordu.

Ağır taş oyun sonlarında pratik açıdan bilinmesi gereken en önemli bilgi; “Şahı güvende olan taraf, daha iyi konumdadır.” Bu yüzden bu konumda siyah taşlarla oynamak pratik açıdan çok daha kolaydı. Yine de Beyaz, 57.Şg2 Vh4 58.Kf8!+ Şxf8 59.Vf3+ Şe7 60.Vb7+ (D) ile sürekli şah konumu yakalayarak oyunu berabere yapabilirdi.

Fakat Yi Wei, saniyeler kala yaptığı 57.Kxd4?? (D) hamlesi ile birlikte şampiyonluğa adım adım veda etti.

J. Sindarov, 57…Vh4+ 58.Şf4 Ke1 (D) hamleleriyle birlikte rakibinin hatasını anında cezalandırmayı başardı.

59.Vg2 Vg5+ 60.Şg3 Ve3+ (D) hamlesinden sonra J. Sindarov, FİDE Dünya Kupası’nı kazanan en genç satranççı olarak tarihe geçti.