Satranç 365

Eşitliğin korunduğu maçta Ding’in beyaz taşlarla ne yapacağı ve maçın çoğu bitmiş azı kalmışken stratejisinin ne olacağı merak konusuydu. Maçı eşitlik bozmaya doğru götürecek bir strateji mi yoksa beyazlarını olabildiğince iddialı bir şekilde kullanmak mı?

10. Oyun

Ding beyazla daha önce uygulamış olduğu Londra sistemini tercih etti. Agresif olmayan, beyazın hafif avantaj kovaladığı son yılların meşhur açılışı.

Ding 6. oyunda tercih ettiği c3-Fb5 fikri yerine 5.Fe2’yi seçti. Bu tercihin siyahlar açısından özellikle rahatsız edici olduğunu söylemek zor. Oyun 5…0-0 6.dxc5 Fxc5 7.c4 şeklinde devam etti.

Bu hamle siyaha dxc4 fikriyle birlikte simetrik piyon yapısı ve vezir değişme imkanı sunuyor. 8…Ac6 9.Ac3’ten sonra 9…dxc4 10.Fxc4 ile oldukça sade gözüken bir pozisyon ortaya çıktı. Beyazın filini 10…Ah5 ile rahatsız eden siyah, ilerleyen hamlelerde f6 karesinde taş değişimi şansı tanıdı beyaza.

Beyazların oyunu canlı tutabilmek için belki de son şansı yukarıdaki pozisyondaydı. Vezir değişimini engelleyerek oyuna devam etme imkanı varken, Ding bunu tercih etmek yerine önce 13.Axf6 aldı. Sonrasında 13…Fxf6 14.Vxd8 Kxd8 15.Fxf6 gxf6 ile devam edip 16.Kfd1 ile kale değişimini de teklif ederek tahtadaki tüm taşları değişmeye gitti. Hızlı sadeleşmelerle fil oyunsonuna giden oyun gecikmeden hamle tekrarıyla berabere bitirildi.

Ding beyazı için bir hazırlık yaptıysa da oyunda bu hazırlığını gösterme şansı bulamadı. Aynı zamanda maçı eşitlik bozmaya götürmeye çalıştığı hissini veren bir oyunu geride bırakmış oldu.

11. Oyun

Üst üste gelen 7 beraberlikten sonra beyazlarını maç boyunca daha iyi kullandığını söyleyebileceğimiz Gukesh, beyaz taşlarla 11. Oyun için Ding’in karşısına çıktı. Uzun süren beraberelere, bu oyunlarda kendisinin kaçırdığı fırsatlara çok takılmayan ve basın toplantılarında özgüvenini koruduğunu gösteren vücut diliyle Gukesh’in bu oyunda beyazıyla baskı kurmaya çalışacağına dair çok şüphe yoktu. Ancak hangi açılışı tercih edeceği spekülasyon konusuydu.

Bu maçta iki kere 1.e4, iki kere 1.d4’ü tercih eden Gukesh bu oyunda 1.Af3’ü seçerek bu ilk hamleyi de ikinci kere oynamış oldu. 1…d5 2. c4 d4 ile ilk sürprizi Ding yapmış oldu.

Sürpriz ifadesi şüphesiz ki açıklamaya muhtaçtır. Teoride sağlam bir yeri olan bu hamle bir yenilik anlamında sürprizden ziyade yerine tercih edilebilecek, vezir gambitinin tanıdık ve güvenli sularına çok daha yakın 2…e6 veya 2…c6 gibi hamleler varken yapıldığı için sürpriz. Ding bu hamlesiyle mücadeleden kaçmadığını gösteriyor.

Gukesh ise bu hamleye karşı çok hızlı bir şekilde 3.b4’ü oynadı. İlginç görünmesine rağmen bu pozisyonda ustalar tarafından en çok tercih edilen hamle. Beyazlar kanatlardaki piyonlarını sürerken siyah fazla ilerlemiş d4 piyonunun etrafını çevirip onu yardımsız bırakarak zayıflatmak istiyor. Siyahların …c5 sürüşü d4’teki piyonlarının konumunu perçinleştireceği için bunu engellemek ve filini b2 karesinden çıkarak siyah piyona baskı yapabilmek adına beyazlar 3.b4 oynuyor.

Ding yine de 3…c5 oynadı. Açılış teorisinin ana hamlesi olan bu piyon sürüşü görülebildiği üzere bir feda. Beyazların piyonu alması durumunda siyahlar 4…Ac6 ile sadece d4’teki piyonunu değil aynı zamanda e5’e süreceği e piyonunu da rahatça koruyabilecekti. Siyahın bu şekilde merkezde kuracağı bir kontrol, beyaz savunmasının neredeyse imkansız olduğu c5 piyonuna değmezdi.

Gukesh, hızlıca 4.e3 hamlesiyle cevap verdi. Bunun üzerinde Ding tam tamına 38 dakika boyunca düşündü. Ding’in hala teorik bir pozisyonda bu kadar düşünmüş olması izleyenler tarafından eleştirildi. Ding’in daha önce aynı pozisyonu Hintli GM Adhiban’a karşı 2021’de online bir turnuvada oynamış olması kendisini çeşitli düşüncelere sevk etmiş olabilir. Her halükarda GM Adhiban’la oynadığı oyunda yapmış olduğu 4…Af6 hamlesini tercih etti Ding. 5.a3. Gukesh’ten bir kez daha ışık hızında bir hamle. Muhtemelen Ding’in bu pozisyonda oyunları olduğunu bilen ve mücadeleye iyi hazırlanmış Gukesh hala daha önceden kendini hazırladığı konumlardan birini oynuyor. Büyükusta Adhiban’ın oynadığı ve en popüler hamle olan 5.b5’ten farklı bir hamle. Bu hamleye hazırlıksız olduğu belli olan Ding 22 dakikalık bir düşünmeden sonra 5…Fg4 oynadı.

Siyahlar, merkez piyonlarına yapılan baskıyı beyaz filini ata karşı vurarak hafifletmeyi planlıyor. Bu plandan bağımsız olarak, 40. hamleye kadar eklemenin olmadığı formatta henüz 5. Hamleye kadar 1 saatten fazla zaman harcayan Ding, geri kalan 35 hamle için kendisine 57 dakika bırakmış oldu. Simetriden uzak, mücadelenin yüksek olduğu bu açılışta böyle bir zaman farkının maliyeti ağır olabilir.

Merkezde yapılan değişmelerden sonra filini vermek durumunda kalan siyahlar beyazın piyon yapısına 9…a5 ile saldırdı.

Siyahlar son hamlesinin arkasındaki axb4 tehdidinin yanında beyazı b5 sürmeye zorlayarak stratejik olarak önemli c5 karesini kullanıma açmak istiyor. Beyazlar basitçe 10.Fb2 oynayıp piyonunu b4 karesinde tutmayı denerse 10…axb4 11.axb4 Kxa1 12.Fxa1 e5 hamlelerinden sonra beyazın taşları kötü konumda kalırken siyahın merkezi sapasağlam ayakta dururdu.

Bu sebepten ötürü 10.b5 oynayan Gukesh, Ding’in atına Ad7-c5 yoluyla c5 karesini açmış oldu. Ding bu manevrayı tamamlarken Gukesh ise plan kurmak için uzun bir düşünmeye geçti. 1 saatten biraz daha fazla zaman harcayan Hintli yetenek 11.g3 hamlesi ve Fg2-0-0 planında karar kıldı. Buna karşılık f6’daki atını d7 üzerinden e5’e aktaran Ding beyazın d3 piyonu üzerinde baskı kurarken, beyaz ise uzun h1-a8 çaprazında sağlam bir kontrol elde etti. Ancak iki taraf da taşlarını henüz tamamen geliştirmedi.

Beyazlar tek taşla d3 piyonunu korusa da e5’teki siyah atın açmazda olması sebebiyle siyahlar piyonu alamıyor. Siyahın pozisyonuna baktığımızda b7’deki zayıf piyonu, e5’deki atın açmazda olduğunu, filini ve şahını geliştirmesi gerektiğini görüyoruz. Buna karşılık beyaz da vezir kanadı neredeyse olduğu gibi duruyor. g2 karesindeki karşılığı olmayan fil tehlikeli görünse de diğer taşlardan yardım almasını sağlayacak bir plan gerekiyor.

Ding’in gelişimini tamamlaması için filini oyuna gelmesi şart. Bunu yapabileceği iki yol var: 15…e6 veya 15…g6. İkincisini tercih eden Ding filini g7’den veya duruma göre h6’dan gelişip beyaz veziri rahatsız etmek istiyor. Bilgisayar analizleri bu pozisyonu siyah için kritik buluyor. İki hamle arasındaki fark oyundaki avantajın yönünü tamamen değiştiriyor. Oyun esnasında ve sonrasında Ding bu tercihi yüzünden eleştirilse de bu iki hamle arasındaki fark ve Ding’in kaçırdığı varyant tam da beyazın oyunda oynadığı fikirdir.

16.a4 h5 17.b6!

Beyazlar b hattını açmak ama daha da önemlisi b5 karesini kullanıma açmak için piyon feda ediyor. Kare boşaltma temasının harika bir uygulaması. 17…Vd6 18.Fa3 Fh6 19.Fxc5 Vxc5 20.Ve4

Siyahın Fh6 tehdidine Fa3-c5 fikriyle kendi vezirine e4 karesini açarak cevap veren Gukesh pozisyonunu çok daha belirgin hale getirdi. Beyaz, b7’deki piyona, b hattına ve b5 karesine taşlarını yerleştirerek siyaha sorun yaratacak. Siyahın ise savunmanın yanında karşı oyunu nasıl bulacağı hiç açık değil. Oynaması beyazlar tarafından kolay olan bu pozisyon bilgisayar analizlerine göre eşite yakınken pratik olarak beyaz için çok daha rahattır.

Gukesh, kendi atıyla rakip atın b4 karesine oturmasını engelleyeeck şekilde c2 karesine gelip, b5 karesini kaleleri için saklıyor. Karşı oyun bulamayan Ding, hiç değilse b6’daki piyonu alarak b hattından kaybedeceği piyonları şimdiden telafi etmek istiyor.

İpleri eline alan GM Gukesh, burada acele etmeden her taşını olabilecek en iyi yerlere gelmek istiyor. D1’deki beyaz kalenin b1’e geleceği aşikarken c2’deki atın nerede olması gerektiği o kadar açık değildir. Atına c5 karesini layık gören Gukesh hoş bir manevrayla 25.Aa1 oynuyor. Siyahın atını b4 karesine koyarak b hattını kapama girişimlerine karşı b7 piyonunu alabileceğini bilen Gukesh kendinden emin bir şekilde atını geri giderek pozisyonunu ilerletiyor.

28. hamlede, kalan 12 hamle için 7 dakikası kaldığını bilen Ding hızlıca hamle yapmak isterken zaten baskı altında olan pozisyonda çok kaba bir hata yapıyor.

28…Vc8?? hamlesinden sonra beyazlar basitçe 29.Vxc6 alabiliyor. Kötü zaman yönetimi ve formsuzluğun sonucu da olsa da böyle bir gaf dünya şampiyonluğu maçları tarihinde utanç köşesinde kendisine unutulmaz bir yer edindi. Temennimiz bu korkunç hatanın öncesindeki kıyasıya mücadeleyi gölgede bırakmamasıdır.

Bu galibiyetle Gukesh son üç oyuna girerken avantajı eline alarak Ding ve takımına önemli bir darbe vurmuş oldu.

12. Oyun

Gukesh’in bir önceki turdaki galibiyeti ve oyuna damga vuran Ding’in büyük gafı kendisinin formsuzluğunu gündeme getirince dünya şampiyonunun maçı kaybedeceği yönünde kuvvetli bir kanaat uyandı. Ancak Ding’in beyazıyla oynayacağı son iki oyundan birisi olan bu turda baskı daha önce bazı turlarda yaptığı gibi sadeleşmelerden uzak bir şekilde baskı kurup yenmeye çalışacağı tahmin ediliyordu.

Kazanması gerektiğini ama bunun için de gemilerini yakmaya gerek olmadığının farkında olan Ding 1.c4’ü tercih etti.

Gukesh, bir önceki oyunda Ding’in tercih ettiği piyon yapısına benzeyen 4…d4 hamlesini seçti. Simetrik piyon yapılarını elde etme ihtimalini ortadan kaldıran bu hamle hırslı olarak nitelendirilebilir. Ancak hala teorinin güvenli alanlarında olan Gukesh’in tedirgin olmadığını hamlelerini hızlıca yapmasından da anlayabiliriz.

Taraflar yavaşça taşlarını gelişip pozisyonlarını geliştirirken Gukesh d4’teki piyonunu korumaktansa e3’teki beyaz piyonu alarak d hattını kendisi için açmayı tercih etti.

Bu değişimden sonra taşlarını geliştirmeye devam eden taraflar kendilerini şöyle bir pozisyonda buldurlar.

Beyaz alan avantajına sahip olan taraf olarak taşlarını koyabileceği daha fazla kareye sahip. Buna karşılık, görünen bir zayıflığı olmayan siyahların henüz endişe edeceği bir şey yok gibi. Beyazın zayıf d3 piyonuna yarı açık d hattından saldırmak siyah için bir plan olabilirse de siyahların d hattına kalelerini gelmesi ilk bakışta düşünüldüğünden daha zordur. Çünkü siyahların veziri çekip kalelerin bağlantısını kurduktan sonra bunları d hattında çiftlemesi epey zaman gerektiriyor. Dolayısıyla siyahın alan konusundaki sıkıntısı oyununu bir nebze zorlaştırıyor.

Hafif avantaj ile oynanabilir bir konum elde etmek Ding’in beyazla hayallerini süsleyen bir senaryo olmalı!

Gukesh taşlarının yerini değiştirmek için f6’daki atını vezir kanadına doğru götürürken beyazlar d4 sürüşü için hazırlandı.

Ding tüm taşlarını geliştirdikten sonra tek zayıflığı olan d3’deki piyonunu da ileri sürerek biraz sakar biçimde duran siyah taşları gafil avlamak için merkezi açma operasyonuna girişiyor.

Gukesh 18…e4 hamlesini yaparken kendini biraz huzursuz hissetmiş olmalı. Merkezdeki gerilimi salan bu hamle beyazın taşlarını rahatsız edermiş gibi dururken aslında hem beyazın siyah filine hem de atına f4 gibi önemli bir kare açmış oluyor.

 

Bunun yanında siyahın 18…e4 hamlesi beyazın c4-d4 piyon ikilisine önlerinde çaresizce bekleyen atları sırayla kovup siyahın pozisyonunu merkezden yarma şansı tanıyor. Ancak bu fikrin en iyi şekilde uygulanması elzem. Aksi halde siyahın durumu eşitlemesi sanıldığından daha kolay olabilir.

Bu sebeple Ding, herhangi bir piyonunu sürmeden önce atını g1-e2 üzerinden f4’e geldi. Siyah filini ata vuran Gukesh ise karşı oyun ümidiyle a piyonunu sürdü.

Burada aceleci bir şekilde 25.d5 sürüşü siyah ata e5 karesini vereceğinden Ding bunu engellemek adına önce 25.Vc3’ü tercih etti. d5 sürüşü engellenemez olduğundan Gukesh 25…Ab8 oynadı.

Taktik egzersizleri çözen okuyucular bu pozisyonda 26.Aa7 hamlesiyle beyazların kalite kazandığını görecektir. Fakat Ding, c8’deki acınası kaleyi almaktansa merkez piyonlarıyla siyahın pozisyonunu tamamen dağıtmayı yeğledi: 26.d5

Piyonunu d6’ya kadar süren Ding oyunun devamını da çok temiz bir şekilde oynadı.

Beyazın 7. yataya kadar ilerlemiş piyonu, kuvvetli fil ve kaleleri oyunu bitirmek üzere. Burada birçok devamyolu kazanca gitse de Ding 38.Fd6’yı tercih etti. Sadece zaman sıkışması ve onun yarattığı heyecandan ötürü oynanan son hamleler sadece Ding’in işini hızlandırdı: 38…f6 39.Kxg7+ 1-0.

Korkunç bir gaf ile kaybedilmiş bir oyundan hemen sonra beyaz taşlarla oynamak istediği konumları yakalayan Ding, eline geçirdiği şansı stratejik inceliklerle dolu bir oyunla çok iyi kullanarak maça ortak oldu!

Ding cephesi, açılıştan elde ettikleri pozisyondan mutluydu:

Son iki tura girerken heyecan dorukta!